Σκοπός αυτού του topic είναι
ενημέρωση και συζήτηση γύρω από τα δρόμενα στην λατινική αμερική...
...επίσης κυκλοφωρεί το περιοδικό
Αλ.Αν.Α (ΑΛληλεγγύη, ΑΝτίσταση, Αξιοπρέπεια) που περιέχει κείμενα για τους αγώνες και τις αγωνίες των λαών και των κινημάτων των χωρών της Αμερικής.
Παραθέτω και ένα κειμενο απο την
Le monde diplomatique:
Με ευγνωμοσύνη στον Φιντέλ
Οι σύντροφοι μιας άλλης Λατινικής ΑμερικήςΤου ειδικού απεσταλμένου μας BERNARD CASSENΑπό τη σύνοδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής, που διεξήχθη στη Βιέννη, στις 12 Μαΐου, συγκρατούμε τη διαβεβαίωση του βολιβιανού προέδρου, Εβο Μοράλες, για την εθνικοποίηση -μια υπόθεση που έχει γίνει ταμπού στην Ευρώπη- των εταιρειών καυσίμων της χώρας του, καθώς και την επίσημη προώθηση, από τη Βενεζουέλα, τη Βολιβία και την Κούβα, νέων αρχών διεθνούς εμπορίου, οι οποίοι αντιτίθενται στο δόγμα του ελεύθερου εμπορίου...
«Ο Λούλα ήταν στο τηλέφωνο...». Το Σάββατο 13 Μαΐου, ο βενεζουελανός πρόεδρος, Ούγο Τσάβες, αφού χάνεται για λίγα λεπτά στα παρασκήνια, γυρίζει στη θέση του και παίρνει πάλι το μικρόφωνο στο βήμα της αίθουσας στη Βιέννη, όπου διεξάγεται η συνεδρίαση λήξης του τριήμερου Φόρουμ «Ενλαζάντο αλτερνατίβας» («Υφαίνοντας εναλλακτικές πολιτικές»).
Πρόκειται για ένα φόρουμ που οργανώθηκε για να μεταφέρει μηνύματα που έρχονται σε ρήξη με τα μηνύματα της 4ης Συνόδου Ευρωπαϊκής Ενωσης, Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής, η οποία πραγματοποιήθηκε στην αυστριακή πρωτεύουσα και στην οποία συγκεντρώθηκαν, την προηγούμενη μέρα, 58 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων από τις δύο ηπείρους. Η σύνθεση των ομιλητών του βήματος δεν είναι καθόλου τυχαία: στο κέντρο, σ' ένα μικρό κόκκινο τραπέζι, ο Τσάβες περιβάλλεται από τον Κάρλος Λάγε, αντιπρόεδρο της Κούβας, και τον Εβο Μοράλες, πρόεδρο της Βολιβίας, ενώ, αριστερά και δεξιά, σε δύο πράσινα τραπέζια, κάθονται εκπρόσωποι των κινημάτων της αντισυνόδου, τέσσερις Ευρωπαίοι και τέσσερις Λατινοαμερικανοί αντίστοιχα.
Ο Τσάβες, χωρίς να αποκαλύψει το περιεχόμενο της συνομιλίας του με το βραζιλιάνο πρόεδρο, συνεχίζει το λόγο του, απευθυνόμενος στο ενθουσιώδες κοινό της κατάμεστης αίθουσας: «Ο Λούλα είναι σύντροφος. Πρέπει να τον στηρίξουμε!». Και, στρέφοντας το κεφάλι του σε έναν από τους τέσσερις Λατινοαμερικανούς, τον Ζοάο Πέδρο Στεντίλε, εκπρόσωπο του Κινήματος των Βραζιλιάνων Αγροτών Χωρίς Γη και γνωστό σε όλους για την ιδιαίτερα επικριτική θέση του για την πολιτική της κυβέρνησής του, λέει: «Ζοάο Πέδρο, ελπίζω να ψηφίσεις τον Λούλα(1)!». Ο ενδιαφερόμενος το επιβεβαιώνει κουνώντας το κεφάλι του. Ο Τσάβες δεν χάνει ποτέ τη δημόσια ευκαιρία, ιδιαίτερα σε συναντήσεις λατινοαμερικανικών κοινωνικών κινημάτων(2), τα οποία είναι βαθιά απογοητευμένα από τις δογματικές πολιτικές που ακολουθούνται στην Μπραζίλια, να επαναβεβαιώσει τη στήριξή του στο βραζιλιάνο συνάδελφό του.
Το θέαμα που παρουσιάζει η αίθουσα, σε μια μεγάλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη λατινοαμερικανική υποήπειρο, αποτυπώνει εύγλωττα το μέγεθος των αλλαγών που είναι σε εξέλιξη εκεί. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η εικόνα αποπροσανατολίζει τους παρατηρητές που αρκούνται σε μια επιφανειακή ματιά, γιατί είναι αποσυνδεμένη από το τοπικό πλαίσιο, όπου υπογραμμίζεται πρωτίστως η σύγκρουση ανάμεσα σε «δύο αριστερές».
Από τη μια πλευρά, μια «μετριοπαθής» και «λογική» αριστερά, την οποία ενσαρκώνει η χιλιανή πρόεδρος, Μισέλ Μπασελέ, (που εκλέχτηκε στις 15 Ιανουαρίου 2006), ο ουρουγουανός πρόεδρος, Ταμπαρέ Βάσκες (που εκλέχτηκε στις 31 Οκτωβρίου 2004), ακόμη και ο κοσταρικανός πρόεδρος, Οσκαρ Αρίας (που εκλέχτηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2006), και στην οποία επικεφαλής φέρεται να είναι ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, και, από την άλλη, μια αριστερά (αν και δεν ταυτίζεται μ' αυτόν τον όρο) που χαρακτηρίζεται «λαϊκιστική», ενάντια στην οποία πνέουν μένεα η Ουάσιγκτον, οι διεθνείς χρηματοοικονομικοί κύκλοι, οι πολυεθνικές και τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης, και την οποία οι περισσότεροι ευρωπαίοι ηγέτες απέφυγαν να στιγματίσουν ανοιχτά στη Βιέννη, από διπλωματική ευπρέπεια και μόνο, όπως ορίζει μια επίσημη σύνοδος.
Η αλληλεγγύη της αριστεράς
Αυτή η αριστερά έχει σύμβολο τον άξονα Καράκας-Λα Παζ, ο οποίος εκτείνεται στην Καραϊβική, μέχρι την Αβάνα, και ο οποίος θα μπορούσε κάλλιστα να είχε εξαπλωθεί μέχρι τη Λίμα, στην περίπτωση που ο λεγόμενος «εθνικιστής» υποψήφιος, Ολάντα Ουμάλα, είχε κερδίσει στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών του Περού το «σοσιαλδημοκράτη» Αλαν Γκαρσία, στις 4 Ιουνίου, ακόμη και μέχρι τη Μανάγκουα, αν, στις 5 Νοεμβρίου, ο υποψήφιος των Σαντινίστας, Ντανιέλ Ορτέγκα, εκλεγεί ξανά πρόεδρος στη Νικαράγουα. Και, γιατί όχι, μέχρι τον Ισημερινό, όπου, στις 15 Οκτωβρίου, θα διεξαχθούν προεδρικές εκλογές και όπου η «μόλυνση» από τη Βενεζουέλα και τη Βολιβία είναι ήδη εμφανής. Αυτό μαρτυρεί το γεγονός ότι ο απερχόμενος πρόεδρος, Αλφρέντο Παλάσιο, κάτω από τη λαϊκή πίεση, στήριξε την πρόσφατη απόφαση του υπουργού Ενέργειας, Ιβάν Ροντρίγκες, να ακυρώσει το συμβόλαιο εκμετάλλευσης της αμερικανικής πετρελαϊκής εταιρείας Occidental Petroleum, η οποία είναι ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη χώρα, και να κατασχέσει το ενεργητικό της, που εκτιμάται σε ένα δισεκατομμύριο δολάρια (780 εκατομμύρια ευρώ).
Η περίπτωση της Αργεντινής είναι πιο περίπλοκη, καθώς ο «περονιστής» πρόεδρος Νέστορ Κίρχνερ δεν ανήκει σε καμία από τις δύο κατηγορίες, ακολουθώντας μια πολιτική που αντλεί επιχειρήματα από το οπλοστάσιο και των δύο.
«Εσύ, Τσάβες, κι εσύ, Εβο, δεν θα ήσαστε εδώ αν δεν υπήρχε στην Κούβα ο Φιντέλ» είπε ο Ζοάο Στεντίλε, εκπρόσωπος του κινήματος των βραζιλιάνων αγροτών, στους δύο ηγέτες στη σύνοδο Ε.Ε. και Λατ. Αμερικής στη Βιέννη.
Το πρώτο συμπέρασμα που μπορούμε να εξάγουμε από το περιστατικό της αναπάντεχης τηλεφωνικής κλήσης του Λούλα -στην πραγματικότητα, οι δύο ηγέτες συνομιλούν ή συναντιούνται σε τακτική βάση-, καθώς και από τα λόγια του Τσάβες, είναι ότι, πέρα από τις διαφωνίες ανάμεσα στις δύο «αριστερές» που είναι στην εξουσία, υπάρχει μεταξύ τους μια βαθιά αλληλεγγύη, η οποία βασίζεται στα αυτονόητα συμφέροντα της καθεμίας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, και, δευτερευόντως, στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η μία αριστερά έχει ανάγκη την άλλη.
Στην Παναμερικανική Σύνοδο, στη Μαρ δελ Πλάτα (Αργεντινή), στις 4 και 5 Νοεμβρίου 2005, αιχμή του δόρατος και εκπρόσωπος της αμφισβήτησης της Ζώνης Ελεύθερου Εμπορίου της Αμερικής (NAFTA), καθώς και του ουσιαστικού «ενταφιασμού» της, ήταν ο Τσάβες.
Δίδυμο-εγγύηση
Οι ηγέτες των χωρών-μελών της Κοινής Αγοράς του Νότου, MERCOSUR (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη, στις οποίες το Δεκέμβριο προστέθηκε η Βενεζουέλα), δεν επιθυμούσαν την υλοποίηση του προγράμματος, αλλά εξέφραζαν την αντίθεσή τους με σχετικά διπλωματικούς όρους. Ετσι, δεν δυσαρεστήθηκαν όταν ο βενεζουελανός πρόεδρος παρενέβη προσωπικά με κάπως αδέξιο τρόπο. Επρόκειτο για μια σημαντική διπλωματική αποτυχία του αμερικανού προέδρου -ο οποίος θεωρούσε τη NAFTA όχημα του πολιτικού και οικονομικού ελέγχου της ηπείρου από την Ουάσιγκτον-, καθώς και των δύο ανεπιφύλακτων συμμάχων του, του μεξικανού τότε προέδρου Βισέντε Φοξ και του κολομβιανού του Αλβάρο Ουρίμπε.
Μπροστά στην άνοδο των λαϊκών κινημάτων, και ιδιαίτερα των ιθαγενικών οργανώσεων, σ' ολόκληρο το ημισφαίριο, οι λατινοαμερικανοί ηγέτες δεν μπορούν να παραβλέψουν το γεγονός ότι η σαφής στήριξη των Τσάβες και Μοράλες αποτελεί εγγύηση προόδου και ανεξαρτησίας απέναντι στις ΗΠΑ. Επιπλέον, το μέγεθος των χρηματοοικονομικών εσόδων που προέρχονται από τις εξαγωγές καυσίμων, επιτρέπει στο Καράκας να ασκεί μια διπλωματία επιρροής, και όχι μόνο στη Λατινική Αμερική (3). Αυτό επιτυγχάνεται, μεταξύ άλλων, με την απόκτηση έντοκων γραμματίων του Δημοσίου της Αργεντινής, αξίας 1,6 δισ. δολαρίων, ή την αγορά προϊόντων που παράγονται από επιχειρήσεις οι οποίες εγκαταλείφθηκαν από τους ιδιοκτήτες τους ή ανακτήθηκαν από τους εργαζόμενους στην Ουρουγουάη. Ο Λούλα ντα Σίλβα έχει συνειδητοποιήσει πλήρως τις πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις της επιρροής που ασκεί η μπολιβαριανή επανάσταση, κατά κύριο λόγο στην ίδια του τη χώρα (4).
Επίσης, η Βραζιλία, λόγω της φιλοδοξίας της να καταστεί ηγέτιδα δύναμη της νότιας Αμερικής για τον υπόλοιπο κόσμο, η οποία θα ήθελε να μεταφραστεί με μία έδρα μόνιμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), έχει ανάγκη να εδραιωθεί στο «κέντρο», ανάμεσα σε μια φιλοαμερικανική δεξιά και μια «επαναστατική» αριστερά. Ετσι, θα μπορεί να εμφανίζεται ως παράγοντας ισορροπίας και εγγυητής της περιφερειακής σταθερότητας. Συνεπώς, θα μπορεί να διαπραγματεύεται με την Ουάσιγκτον από θέση σχετικής ισχύος, ακόμη και για την προστασία του συνόλου της μεγάλης λατινοαμερικανικής «οικογένειας».
Η στάση της Βραζιλίας δεν ενοχλεί τον Τσάβες, το αντίθετο μάλιστα. Του παρέχει μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών, τα οποία και χρησιμοποιεί, κυρίως για να επανενταχθεί η Κούβα ως αυτοδίκαιο, ακόμη και ως εξέχον, μέλος στη λατινοαμερικανική κοινότητα των λαών. Ετσι, στο βήμα της Βιέννης, ο Στεντίλε, ενώ το κοινό της αίθουσας και οι υπόλοιποι ομιλητές χειροκροτούσαν, είχε τη δυνατότητα να πει: «Εσύ, Τσάβες, κι εσύ, Εβο, δεν θα ήσαστε εδώ, αν δεν υπήρχε η Κούβα και ο Φιντέλ». Και οι δύο πρόεδροι επιδοκίμασαν με θέρμη τα λόγια του, τα οποία μάλιστα επανέλαβαν στις μετέπειτα παρεμβάσεις τους. Επίσης, υπογράμμισαν πόσο σημαντικό ήταν το γεγονός ότι η κουβανέζικη επανάσταση, παρά τις μεταπτώσεις που γνώρισε, κατάφερε να «κρατηθεί» για περίπου μισόν αιώνα απέναντι σε κάθε είδους αμερικανικές επιθέσεις και να εξαπλωθεί, με διάφορες μορφές, σ' ολόκληρη την ήπειρο.
Η άλλη οικονομία
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Τσάβες και ο Μοράλες έχουν την παραμικρή πρόθεση να υιοθετήσουν το κουβανικό μοντέλο, κάτι που πρώτος ο Κάστρο θα τους απέτρεπε να κάνουν. Ομως, πέρα από τη σημαντική στήριξη που παρείχε η Αβάνα στη Βενεζουέλα, κυρίως για να εξαλείψει τον αναλφαβητισμό και να οικοδομήσει ένα σύστημα δημόσιας υγείας από το οποίο μπορεί να επωφεληθεί, πρώτη φορά στην ιστορία, το σύνολο του πληθυσμού (και το οποίο πρόκειται να εφαρμοστεί και στη Βολιβία), οι δύο ηγέτες μοιράζονται μια βαθιά ιστορική ευγνωμοσύνη για την Κούβα, στην οποία προστίθεται ο μεγάλος θαυμασμός τους για τον ίδιο τον Κάστρο.
Το νέο στοιχείο είναι ότι τα λόγια του Τσάβες και του Μοράλες χειροκροτήθηκαν σε μια αίθουσα όπου οι μισοί από τους συμμετέχοντες ήταν επικεφαλής ευρωπαϊκών κοινωνικών κινημάτων, ιδιαίτερα επικριτικών για το κουβανικό καθεστώς του μοναδικού κόμματος. Ετσι, η γεωπολιτική δυναμική και συνειδητοποίηση, που ευνοήθηκε από την παρουσία πολλών λατινοαμερικανών εκπροσώπων, συνιστά τη σημαντικότερη διαπίστωση(5). Από αυτήν την άποψη, η Κούβα οφείλει πολλά στο παιδαγωγικό έργο των δύο προέδρων, και ιδιαίτερα στον Μοράλες, ο οποίος έφτασε στην Ευρώπη στεφανωμένος με το κύρος του ανθρώπου που εθνικοποίησε τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες της Βολιβίας, μόλις δύο βδομάδες νωρίτερα.
Ωστόσο, οι Τσάβες και Μοράλες ήρθαν στη Βιέννη μ' ένα ακόμη όπλο, το οποίο διαθέτει πολύ μεγάλη πολιτική επιρροή στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια συζήτηση για το ελεύθερο εμπόριο: ένα νομικό εργαλείο. Τη συμφωνία που υπογράφηκε στις 29 Απριλίου στην Αβάνα, από τους προέδρους της Βολιβίας, της Κούβας και της Βενεζουέλας, η οποία θεσπίζει κανόνες διεθνούς εμπορίου που είναι σε πλήρη ρήξη με τους κανόνες όλων των υπαρχόντων ή σχεδιαζόμενων συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου, και ιδιαίτερα με τους κανόνες των συνθηκών συνεργασίας (που περιλαμβάνουν συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου), οι οποίες αναφέρονται στην τελική διακήρυξη της επίσημης συνόδου(6), ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, από τη μια πλευρά, και, από την άλλη, τη MERCOSUR, το Σύμφωνο των Ανδεων (CAN) και την Κεντρική Αμερική.
Αυτό το εργαλείο είναι η «συμφωνία εμπορίου των λαών» -όνομα που προτάθηκε από τον Μοράλες-, η οποία τοποθετείται στο πλαίσιο της Μπολιβαριανής Εναλλακτικής Πολιτικής για τους Λαούς της δικής μας Αμερικής (ALBA), που υπογράφηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2004 ανάμεσα στην Κούβα και τη Βενεζουέλα(7), ενώ έχει επικυρωθεί και από τη Βολιβία.
Διαβάζοντας αυτό το κείμενο, αντιλαμβάνεται κανείς αμέσως τον ανατρεπτικό χαρακτήρα του, όχι μόνο για τη Λατινική Αμερική, αλλά και για την Ευρώπη.
Πρώτη φορά, μια εμπορική συνθήκη θέτει ως προτεραιότητα για τις συμβαλλόμενες χώρες την αλληλεγγύη (και όχι τον ανταγωνισμό), τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κοινωνική ένταξη, τη διατροφική ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος. Κύριοι συντελεστές αυτής της συνθήκης είναι οι δημόσιες επιχειρήσεις, διεθνικές, ή μεικτές, και οι συνεταιρισμοί.
Μήνυμα στην Ευρώπη
Οι διμερείς ή τριμερείς συμφωνίες εφαρμογής που έχουν υπογραφεί από τα τρία κράτη παρακάμπτουν τους χρηματοοικονομικούς κύκλους και συχνά βασίζονται στις ανταλλαγές (για παράδειγμα, παροχή υπηρεσιών υγείας ή εκπαίδευσης έναντι πετρελαίου). Επιτελικό ρόλο έχει η πολιτική βούληση και όχι η «ελευθερία» του εμπορίου.
Η συνθήκη απέχει παρασάγγας από τους όρους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), της Γενικής Συμφωνίας για το Εμπόριο των Υπηρεσιών (AGCS), ακόμη και της MERCOSUR. Για να μην μιλήσουμε για όλες τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου που έχει ήδη συνάψει η Ευρωπαϊκή Ενωση με τρίτες μεσογειακές χώρες, τη Χιλή, το Μεξικό κ.λπ., τις διμερείς συνθήκες που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ και, εννοείται, τους κανονισμούς της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς ότι αυτό το είδος συμφωνίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό, τουλάχιστον άμεσα, στους ενεργειακούς πόρους της Βενεζουέλας και της Βολιβίας, καθώς και ότι, μέχρι σήμερα, δεν αφορά παρά μόνο αναπτυσσόμενες χώρες. Ομως, πόσες άλλες χώρες άραγε, επίσης αναπτυσσόμενες, υποχρεώνονται να αποδεχθούν, διμερώς ή πολυμερώς, μέσω του ΠΟΕ, άνισες συμφωνίες, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η παραμικρή παρατήρηση κοινωνικού ή οικολογικού χαρακτήρα;
Υπάρχουν πολλά που μπορούμε να μάθουμε από την ALBA, ακόμη και για τις ανταλλαγές μεταξύ βιομηχανοποιημένων οικονομιών. Αν η επίσημη σύνοδος της Βιέννης χρησίμευσε σε κάτι, αυτό είναι το γεγονός ότι επέτρεψε, στο περιθώριό της, να αποδειχθεί τεκμηριωμένα πως ένα άλλο εμπόριο είναι όχι μόνο εφικτό αλλά και ήδη εφαρμόσιμο. Το μάθημα δεν πρόκειται να πάει χαμένο για όλα τα κινήματα που αναζητούν πολιτικές αντίθετες με το δόγμα των ελεύθερων ανταλλαγών, το οποίο αποτελεί τον σκληρό πυρήνα του νεοφιλελευθερισμού και το οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση, παρά τα ήδη διαπιστωμένα δυσοίωνα αποτελέσματά του, εξακολουθεί να προπαγανδίζει, τόσο στο εσωτερικό της όσο και σ' ολόκληρο τον κόσμο.
(1) Ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στη Βραζιλία, στον οποίο ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα θα ζητήσει την ανανέωση της θητείας του για τέσσερα χρόνια, θα διεξαχθεί την 1η Οκτωβρίου.
(2) Αυτό συνέβη κυρίως στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε (Ιανουάριος 2005) και του Καράκας (Ιανουάριος 2006).
(3) Μέσω της εθνικής πετρελαϊκής εταιρείας PDVSA, που διαθέτει θυγατρική στις ΗΠΑ, η Βενεζουέλα προμηθεύει με μειωμένες τιμές οικιακό πετρέλαιο τις τοπικές κοινότητες και κοινωνικές ομάδες αυτής της χώρας, προκαλώντας οργή στην κυβέρνηση Μπους.
(4) Το Κίνημα των Αγροτών Χωρίς Γη (MST) συνήψε απευθείας συμφωνίες με την κυβέρνηση του Καράκας για την εκπαίδευση των αγροτικών οργανώσεων της Βενεζουέλας.
(5) Η τελική διακήρυξη των κοινωνικών κινημάτων και των πολιτών που διοργάνωσαν την αντισύνοδο της Βιέννης είναι διαθέσιμη στα ισπανικά, στο
www.alternati-vas.at/(6)
http://ec.europa.eu/comm/world/lac-vienna(7) Βλέπε Emir Sader, «Alternatives latino-americaines», «Le Monde diplomatique», Φεβρουάριος 2006.
LE-MONDE - 06/08/2006
