Εκπαιδεύοντας κι ιδιωτεύοντας
"Συζητώντας για το άρθρο 16 και την προοπτική ιδιωτικών (ή μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών) πανεπιστημίων, νομίζω, θα ήταν χρήσιμη μια αναφορά στη διεθνή εμπειρία -η αναφορά μου, αναγκαστικά θα αφορά στη βρετανική πραγματικότητα (που μου είναι και πιο οικεία).
Το πρώτο που παρατηρεί κανείς είναι ότι τα βρετανικά πανεπιστήμια έχουν αφεθεί
ελεύθερα να αναπτυχθούν, χωρίς κυβερνητικές παρεμβάσεις στο καθεαυτό εκπαιδευτικό έργο τους, με αποτελέσματα που φέρνουν ορισμένα από αυτά, μόνιμα στις πρώτες θέσεις της παγκόσμιας κατάταξης.
Αυτή όμως είναι η
μια όψη του νομίσματος. Τα βρετανικά πανεπιστήμια μόνο κατ' όνομα δεν είναι ιδιωτικά. Η κρατική χρηματοδότηση καλύπτει μόνο μέρος του προϋπολογισμού τους. Το υπόλοιπο καλύπτεται από άλλους πόρους.
Βασικός πόρος εισοδήματος είναι τα
δίδακτρα (ή πιο σωστά, η συμβολή στα δίδακτρα -top up fee) που μπορεί να φτάσει έως και τις 3.000 λίρες (περίπου 4.500 ευρώ) το χρόνο. Αν σε αυτά συμπεριληφθούν τα έξοδα διαμονής, συντήρησης κλπ, το κόστος για ένα πτυχίο τριετών σπουδών αγγίζει πλέον τις 35.000 λίρες, περίπου
53.000 ευρώ. (
http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/08/15/ndegree15.xml)
Αξίζει εδώ να σημειωθεί πως το προαναφερθέν κόστος διδάκτρων αφορά στους φοιτητές απο τη Βρετανία ή τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους φοιτητές άλλων χωρών, της Ασίας κλπ το κόστος είναι έως και τριπλάσιο. Συχνά, οι φοιτητές αυτοί γίνονται δεκτοί με ανεπαρκή γνώση της γλώσσας και το πανεπιστήμιο έχει τη δυνατότητα να αυξήσει τα κέρδη του παρέχοντας τους επιπλέον έτος (ή και έτη) εντατικής εκμάθησης/βελτίωσης των αγγλικών.
Για να ανταπεξέλθει σε αυτή την οικονομική πίεση, το 46% των φοιτητών εργάζεται, κατά μέσο όρο, περίπου 14 ώρες την εβδομάδα. (
http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/08/15/ndegree15.xml)
Ο άλλος σημαντικός πόρος των πανεπιστημίων προέρχεται από τις κατοχυρώσεις και δικαιώματα ερευνών, αλλά και τις χορηγίες εταιρειών που επωφελούνται από την πανεπιστημιακή έρευνα. Η
εμπορική εκμετάλλευση των ακαδημαϊκών ερευνών στα βρετανικά πανεπιστήμια έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 200% τα τελευταία χρόνια, φέρνοντας τα βρετανικά ΑΕΙ πλησιέστερα στις πρακτικές των αμερικανικών που διοχετεύουν τα αποτελέσματα των ερευνών τους στις επιχειρήσεις.
(
http://www.ft.com/cms/s/278519ea-1cd8-11db-9780-0000779e2340.html)
Εδώ, προφανώς, εγείρονται ορισμένα ενδιαφέροντα ερωτηματικά σε σχέση με την επιρροή των εταιρειών στην επιστημονική έρευνα. Συναφές και ακραίο παράδειγμα των κινδύνων που ελλοχέυουν, είναι η έρευνα για ένα κατά τα φαινόμενα
άκρως αποτελεσματικό φάρμακο κατά του καρκίνου που
επειδή δεν μπορεί να ενταχθεί σε πατέντα δεν βρίσκει και ενδιαφερόμενες φαρμακοβιομηχανίες για να χρηματοδοτήσουν την κλινική έρευνα και να το κατασκευάσουν.
(
http://www.newscientist.com/channel/health/mg19325874.700-cheap-safe-drug-kills-most-cancers.html)
(
http://www.newscientist.com/channel/opinion/mg19325873.000-editorial-no-patent-no-cancer-drug-development.html)
Τα αυξημένα δίδακτρα και έσοδα των πανεπιστημίων δεν φαίνεται να μεταφράζονται απαραίτητα σε καλύτερη ποιότητα σπουδών για την πλειοψηφία των φοιτητών. Οι οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα βρετανικά ΑΕΙ έχουν οδηγήσει σε πολλά από αυτά σε
μείωση του ακαδημαϊκού προσωπικού με επακόλουθη δραστική μείωση των ωρών προσωπικής διδασκαλίας.
(
http://education.guardian.co.uk/higher/news/story/0,,2010593,00.html)
Το υψηλό κόστος σπουδών διαμορφώνει και μια σαφή κοινωνική πραγματικότητα, διευρύνοντας τη ψαλλίδα πλουσίων και φτωχών. Παρά τα περίπου 300 εκατομμύρια λίρες, περίπου
450 εκατομμύρια ευρώ, που έχει διαθέσει η βρετανική κυβέρνηση για να διευρύνει την προσβαση στην ανώτατη παιδεία,
το ποσοστό των φοιτητών που προέρχονται από φτωχά κοινωνικο-οικονομικά στρώματα μειώνεται.
(
http://education.independent.co.uk/news/article1188845.ece)
(
http://education.guardian.co.uk/higher/news/story/0,,1824579,00.html)
Επιπλέον, το
χρέος που έχουν συσσωρεύσει οι φοιτητές στη διάρκεια των σπουδών τους
επηρεάζει δραματικά τη μετέπειτα ζωή τους, αποκλείοντας τους σε ποσοστό 58% από τη δυνατότητα να αγοράσουν σπίτι -μόνο ένας στους δέκα που έχουν πάρει πτυχίο από το 2001 έχει δικό του/της σπίτι.
(
http://education.guardian.co.uk/students/finance/story/0,,1827698,00.html)
Καθώς όλα τα πανεπιστήμια δεν είναι ίσα, η ψαλλίδα αναμένεται να ανοίξει και μεταξύ των καλών/παραδοσιακών πανεπιστημίων (τύπου Οξφόρδης, Κέιμπριτζ κλπ) με την αναμενόμενη εξαγγελία νέου τύπου χρηματοδοτήσεων που θα φέρει τα ελίτ βρετανικά ΑΕΙ πιο κοντά στα ιδιωτικά αμερικανικά ΑΕΙ και των υπολοίπων που θα καλύπτουν εξ ορισμού τις ανάγκες των φτοχώτερων φοιτητών. Την ψαλλίδα έρχεται να διευρύνει και η πραγματικότητα της αγοράς εργασίας, που βρίσκει
πάνω από το 1/3 των πτυχιούχων του 2005 να απασχολούνται το 2006 σε
εργασίες ανειδίκευτου εργάτη (σε σουπερμάρκετ, σε μπαρ, πλένοντας πιάτα κλπ).
(
http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,,2010586,00.html)
(
http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/07/23/nuni.xml) (
http://firstrung.co.uk/articles.asp?pageid=NEWS&articlekey=2466&cat=44-0-0)
Δεν έχω στοιχεία για την ιδωτική πανεπιστημιακή εκπαίδευση στις ΗΠΑ και θα ήταν χρήσιμο κάποιος που γνωρίζει περισσότερα για την αμερικανική εμπιρία να την κατέγραφε. Ενδεικτική όμως της αμερικανικής πραγματικότητας είναι η παρατήρηση του Economist πως «το εισόδημα των γονέων φαίνεται να είναι καλύτερος δείκτης πρόγνωσης για το αν κάποιος θα είναι πλούσιος ή φτωχός στις ΗΠΑ παρά στον Καναδά ή σε μεγάλο μέρος της ΕΕ. Στην Αμερική περίπου οι μισές εισοδηματικές ανισότητες μιας γενιάς ανατανακλώνται στην επόμενη.».
Αυτό που πιστεύω πως δείχνουν τα παραπάνω, είναι πως η ιδιωτικοποίηση -με το ένα ή τον άλλο τρόπο- των ΑΕΙ
αν και έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μια σειρά εξαιρετικά πανεπιστημιακά ιδρύματα, έχει και τη δυνατότητα να
διευρύνει την κοινωνική ψαλλίδα και να
δεσμεύσει -σε ποικίλους βαθμούς- την πανεπιστημιακή έρευνα και το ακαδημαϊκό περιεχόμενο στις ανάγκες της «αγοράς». Κι αυτό παρά τα όποια ποσά, καλόβουλα, θα διαθέσει μια κυβέρνηση (300 εκατομμύρια λίρες, να θυμήσουμε, στη Βρετανία).
Όταν λοιπόν συζητάμε αυτή την προοπτική για την Ελλάδα, θα περίμενα από τους υπέρμαχους των ιδιωτικών ΑΕΙ να δώσουν και μια σειρά συγκεκριμένες εξηγήσεις για το πώς σκέφτονται να αποφύγουν επανάληψη της αρνητικής εμπειρίας των βρετανικών ΑΕΙ, που προανέφερα.
Ή ευθαρσώς να επιχειρηματολογήσουν για το πώς βλέπουν και θέλουν να διαμορφώνεται η κοινωνικο-οικονομική διαστρωμάτωση της χώρας στο μακροπρόθεσμο μέλλον, χωρίς να καταφεύγουν σε γενικότητες που προσπαθούν να πείσουν πως όλοι ανεξαιρέτως θα βγουν ωφελημένοι από μια τέτοια αλλαγή."
(πηγή:
http://foreigncountry.blogspot.com/2007/02/blog-post.html)
Το παραπάνω άρθρο είναι καταπληκτικό γιατί παρουσιάζει με έναν μη-αμφισβητήσιμο τρόπο την κατάσταση των "Μη Ιδιωτικών" ΑΕΙ στην Αγγλία με αδιάψευστα στοιχεία και με παραπομπές που μπορεί να ελέγξει ο κάθε άπιστος Θωμάς. Τα συγχαρητήρια μου στον συγγραφέα για την εμπεριστατωμένη έρευνα.
